Zastosowanie standardów nowożytnej historiografii i filologii do analizy świętych tekstów buddyjskich. Podejście to stoi często w sprzeczności z tradycyjną narracją (Emic), która przypisuje większość sutr bezpośrednio historycznemu Buddzie.
Główne założenia badawcze
1. Stratyfikacja (Warstwowość)
Teksty buddyjskie nie powstały jednocześnie. Badacze dzielą je na warstwy chronologiczne:
- Wczesny Buddyzm (Pre-sekciarski): Teksty, które mają odpowiedniki zarówno w Kanonie Palijskim, jak i w chińskich Agamach. Najbliższe (choć nie tożsame) słowom Buddy (ok. V w. p.n.e.).
- Buddyzm Sekciarski (Abhidharma): Systematyzacja doktryny (III-I w. p.n.e.).
- Mahajana (Wczesna i Późna): Nowe teksty powstające od I w. p.n.e. do V w. n.e. (np. Sutra Lotosu).
- Tantra (Wadżrajana): Teksty ezoteryczne (od VI w. n.e.).
Zasada: Sutra Mahajany, w której Budda debatuje z uczniami, jest traktowana przez historyka jako tekst literacki powstały 400+ lat po śmierci Mistrza, odzwierciedlający debaty tamtych czasów, a nie zapis historyczny.
2. Pseudepigrafia
Przypisywanie dzieła sławnemu autorytetowi (w tym przypadku Buddzie), aby nadać mu wagę. W starożytnych Indiach nie było to fałszerstwo w dzisiejszym rozumieniu, lecz konwencja literacka (“Mówię to, co powiedziałby Budda, gdyby tu był”).
3. Apokryfy (Chińskie i Tybetańskie)
Teksty, które udają tłumaczenia z sanskrytu, ale w rzeczywistości zostały napisane od podstaw w Chinach, Tybecie lub Korei, aby rozwiązać lokalne problemy.
- Przykład: Sutra o Sieci Brahmy (podstawa chińskiej etyki monastycznej) czy Przebudzenie Wiary w Mahajanie.
- Wiele kluczowych koncepcji Zen (np. Natura Buddy w trawach i drzewach) pochodzi z apokryfów, a nie z indyjskiego buddyzmu.
Zastosowanie w bazie
Przy analizie każdego tekstu w katalogu Teksty Źródłowe/ zadajemy pytania:
- Datowanie: Kiedy tekst powstał fizycznie?
- Autorstwo: Kto go napisał i dlaczego przypisał go Buddzie? (Perspektywa Etic)
- Funkcja: Jakiemu celowi służył ten tekst w momencie powstania? (Legitymizacja nowej szkoły, polemika z rywalami?)