Proces usuwania z buddyzmu elementów nadprzyrodzonych, mitycznych i metafizycznych w celu dostosowania go do światopoglądu nowoczesnego (racjonalistycznego, naukowego i świeckiego). Jest to jeden z filarów modernizmu buddyjskiego.
Zakres demitologizacji
W procesie tym odrzuca się lub reinterpretuje jako “metafory”:
- Kosmologię: góra Meru, 31 sfer egzystencji, bóstwa i demony.
- Metafizykę: dosłowne rozumienie reinkarnacji (odradzania się) oraz karmy jako kosmicznego systemu sprawiedliwości.
- Magie i rytuały: moce nadprzyrodzone (siddhi), rytuały ochronne, kult relikwii.
Cele procesu
- Uzasadnienie naukowe: Przedstawienie buddyzmu jako “religii rozumu” lub “nauki o umyśle”, która nie wymaga wiary w dogmaty sprzeczne z fizyką czy biologią.
- Psychologizacja: Przeniesienie akcentu z obiektywnych światów (np. piekieł) na stany psychiczne (piekło jako stan gniewu).
- Uniwersalizacja: Uczynienie buddyzmu atrakcyjnym dla zachodnich intelektualistów, którzy odrzucili chrześcijaństwo z powodu jego dogmatyzmu.
Krytyka
Buddolodzy tacy jak Donald S. Lopez Jr. czy David L. McMahan zauważają, że demitologizacja jest formą przemocy wobec tradycji, ponieważ odcina buddyzm od jego fundamentów soteriologicznych (zbawczych) i kulturowych, tworząc w jego miejsce nowoczesną hybrydę.