Nurt we współczesnym buddyzmie (część szerokiego zjawiska modernizmu buddyjskiego), który dąży do reinterpretacji Dharmy w sposób czysto naturalistyczny, odrzucając elementy metafizyczne i religijne.
Główne założenia
Świecki buddyzm charakteryzuje się „demitologizacją” tradycyjnych nauk. Kluczowe punkty to:
- Odrzucenie metafizyki: Negacja wiary w reinkarnację (odradzanie się), karmę jako prawo kosmiczne oraz istnienie sfer nadprzyrodzonych.
- Pragmatyzm: Skupienie na medytacji i etyce jako narzędziach do poprawy jakości życia „tu i teraz”, a nie do osiągnięcia oświecenia rozumianego jako wyzwolenie z cyklu narodzin.
- Naturalizm: Interpretacja nauk Buddy przez pryzmat zachodniej psychologii, neuronauki i filozofii egzystencjalnej.
- Powrót do źródeł: Próba odnalezienia „historycznego Buddy” i jego pierwotnych, rzekomo niereligijnych nauk, ukrytych pod późniejszymi warstwami tradycji.
Kluczowi przedstawiciele i instytucje
- Stephen Batchelor – główny teoretyk nurtu, autor fundamentalnych tekstów dekonstruujących tradycyjną dogmatykę.
- Bodhi College – europejska instytucja edukacyjna promująca świeckie podejście do Dharmy.
- Insight Meditation Society (IMS) – kolebka ruchu Insight (Vipassana), która w swojej amerykańskiej formie stała się fundamentem dla świeckiego podejścia.
Krytyka i kontrowersje
- Krytyka akademicka: Buddolodzy (np. Donald S. Lopez Jr., Evan Thompson) wskazują, że „świecki buddyzm” jest nowym konstruktem zachodnim, a nie powrotem do „oryginalnego” buddyzmu. Twierdzą, że próba usunięcia metafizyki zmienia strukturę dharmy w sposób fundamentalny.
- Zarzut neokolonializmu: Część badaczy uważa, że świecki buddyzm to forma „imperializmu kulturowego”, gdzie Zachód wybiera z tradycji azjatyckich tylko to, co mu pasuje, ignorując żywą wiarę milionów buddystów w Azji.
- Redukcjonizm: Thompson w swojej krytyce („Why I Am Not a Buddhist”) zarzuca temu nurtowi popadanie w „wyjątkowość buddyjską” i naiwne próby łączenia go z nauką.