Nurt buddyzmu mahajany powstały w Chinach (jako Chan), a następnie rozprzestrzeniony w Korei (Sŏn), Japonii (Zen) i Wietnamie (Thien). Charakteryzuje się naciskiem na bezpośredni wgląd w naturę umysłu, marginalizacją studiów tekstowych na rzecz medytacji oraz unikalną relacją uczeń-mistrz.
Geneza i ewolucja
Zen nie jest monolitem, lecz dynamiczną tradycją, która przyjmowała różne formy w zależności od kontekstu politycznego:
- Chiny (Chan): Synteza buddyzmu indyjskiego z taoizmem. Złoty wiek dynastii Tang stworzył model “dzikiego” mistrza, który w późniejszych wiekach został sformalizowany.
- Korea (Sŏn): Zachował silny rys ascetyczny i monastyczny. Głównym przedstawicielem w Twojej bazie jest Kusan Suryŏn.
- Japonia (Zen): Przeszedł najsilniejszą estetyzację i instytucjonalizację, stając się fundamentem japońskiej tożsamości narodowej.
Zen jako konstrukt modernizmu
Dla Twojego sejfu kluczowe jest rozróżnienie między historycznym Zenem a „Zenem modernistycznym”:
- Esencjalizm: Daisetz Teitaro Suzuki promował Zen jako ponadreligijną “esencję Wschodu”, którą można oddzielić od buddyjskich rytuałów i nakazów etycznych.
- Zen Zachodni: To, co na Zachodzie rozumiemy pod hasłem „Zen”, jest często hybrydą japońskiego romantyzmu, psychologii głębi i amerykańskiego indywidualizmu.
- Krytyka „Czystego Zenu”: Badacze tacy jak Robert Sharf i Bernard Faure demaskują Zen jako tradycję, która historycznie była głęboko uwikłana w rytuały pogrzebowe, kult relikwii i politykę państwową, co moderniści systematycznie pomijają.
Kluczowe pojęcia i postacie
- Terminy: Zazen, Kōan, Satori.
- Krytyka: Zen at War, Modernizm buddyjski.
- Nauczyciele: Soyen Shaku, Daisetz Teitaro Suzuki, Kusan Suryŏn.